Banka hesabının tek eşin adına açılmış olması, içindeki birikimin mal paylaşımında bütünüyle o eşe bırakılacağını göstermez. Maaştan biriktirilen para, miras bedeli ve yatırım getirisi aynı hesapta bulunabilir. Hesap ekranındaki toplamı ikiye bölmek, bu farklı kaynakları görünmez kılar. Sağlıklı bir tasfiye hesabı, paranın hangi dönemde ve hangi hukuki sebeple kazanıldığını ortaya çıkarır; daha sonra tasfiyeye girecek değeri belirler.
Mevduat, döviz ve yatırım fonları için ortak soru, hesabın bugünkü bakiyesinin ne kadar olduğundan daha geniştir. Mal rejimi sona erdiğinde hangi varlık vardı, bu varlık hangi kaynaktan edinilmişti ve sonraki işlemlerle nereye taşındı? Bu üç soruya aynı belge cevap vermeyebilir. Para hareketlerini yalnız giriş ve çıkış toplamı olarak okumak yerine, aynı ekonomik değerin farklı hesaplarda izlediği yolun anlaşılması gerekir.
Hesabın sahibi ile tasfiye alacaklısı
Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, kendi adına tuttuğu banka hesabını kural olarak yönetmeye devam eder. Diğer eşin olası katılma alacağı, onu kendiliğinden bankanın müşterisi veya hesap üzerinde işlem yapmaya yetkili kişi haline getirmez. Bankaya karşı hesap sahipliği ile eşler arasındaki tasfiye ilişkisi farklı haklar doğurur. Bu nedenle yalnız evlilik cüzdanıyla diğer eşin parasının yarısının bankadan çekilebileceği düşüncesi hukuki karşılık bulmaz.
Hesaptaki birikim edinilmiş mal sayıldığında, tasfiye sonucunda diğer eş lehine bir alacak doğabilir. Bu hak için talepte bulunan eşin aynı hesaba kendi maaşını yatırmış olması zorunlu değildir. Mal rejiminin kanuni paylaşım düzeni, belirli hesaba doğrudan katkının ispatından daha farklı bir temele dayanır. Hesapta hak iddia ederken talebin katılma alacağı mı, kişisel paranın geri verilmesi mi yoksa başka bir alacak mı olduğu doğru kurulmalıdır.
Müşterek hesapta ise önce eşlerin bankayla kurduğu sözleşme ve birbirleri arasındaki ilişki görülür. Her iki kişinin hesaptan para çekebilmesi, bütün birikimin ekonomik kaynağını açıklamaz. Hesaba yalnız bir eşin miras parasının yatırılması veya ortak harcamaların kolay yürütülmesi için diğerine işlem yetkisi tanınması mümkündür. Müştereklik, tarafların payları ve varsa karşılıksız kazandırma iradesi bakımından incelenir; bankacılık yetkisi tek başına nihai tasfiye oranına dönüştürülmez.
Hangi tarihteki varlık araştırılır?
Bir yakının parasının geçici olarak eşin hesabında tutulduğu savunması varsa, hesap sahibinin bankaya karşı alacaklı görünmesiyle üçüncü kişiye karşı iade borcu arasındaki ilişki araştırılır. Paranın gönderildiği gün, gönderim amacı, iade talebi ve varsa sonraki geri ödeme bu savunmayı açıklayabilir. Üçüncü kişinin sonradan yazdığı tek cümlelik bir beyanı kesin sonuç saymak kadar, hesap adını görüp gerçek iade yükümlülüğünü hiç incelememek de eksik değerlendirme yaratır. Tasfiyeye yalnız görünürdeki bakiyeyi değil, ilgili hak ve borçları doğru biçimde yansıtmak gerekir.
Boşanma kararıyla sona eren evlilikte Türk Medeni Kanunu’nun 225. maddesi, mal rejiminin sona ermesini dava tarihine bağlar. Boşanma hükmünün kesinleşmesiyle bu tarih tasfiye bakımından önem kazanır. İncelenecek dava, boşanmayla sonuçlanan yargılamadır; daha önce açılıp reddedilmiş her dosyanın tarihi aynı etkiyi doğurmaz. Eşlerin başka bir mal rejimi seçmiş olması veya daha önce mahkemece mal ayrılığına geçilmesi de dönem incelemesini değiştirebilir.
Birikimin rejimin sona erdiği tarihteki varlığı ile tasfiye hesabında kullanılacak değerleme zamanı ayrılmalıdır. Kanunun 228, 232 ve 235. maddeleri bu ayrımın temelini oluşturur. Hesapta hangi para veya yatırım aracının bulunduğu tarihsel olarak belirlenir. Ardından o varlığın niteliğine uygun değerleme yapılır. Türk lirası bakiyesi, yabancı para ve belirli sayıda fon payı aynı teknik işlemle değerlendirilmiş gibi gösterilemez.
Dava açıldıktan sonra hesaba yatan yeni ücretler, dava günündeki birikime eklenerek tasfiye kapsamı genişletilemez. Buna karşılık eski bir yatırımın sonradan satılması, önceki varlığın izini sürmek bakımından önemlidir. Satış bedelinin sonradan yatırıldığı tarih, paranın tamamının yeni çalışma geliri olduğunu göstermez. Kaynak araştırması, sona erme tarihinden sonraki hareketleri de açıklayıcı delil olarak kullanabilir; bu hareketlere bakılması, bütün sonraki kazançların paylaşıldığı anlamını taşımaz.
Hesap önceden açılmış, para sonradan birikmişse
Evlilikten önce açılmış bir banka hesabına evlilik içinde maaş yatırılması sık karşılaşılan bir durumdur. Hesap numarasının eski olması, sonraki ücret birikimini kişisel mal yapmaz. Tersine, evlilik içinde açılan yeni hesaba miras bedelinin aktarılması da paranın kişisel niteliğini sırf yeni hesap nedeniyle ortadan kaldırmaz. Hesabın açılış tarihi ile her tutarın kazanılma tarihi ve sebebi ayrı ayrı incelenir.
Uzun süre kullanılmış bir hesapta evlilik başlangıcındaki bakiye, dönem içi girişler ve harcamalar arasında bağlantı kurulmalıdır. İlk gün yüksek birikim bulunması, yıllar sonra görülen aynı miktarın mutlaka o ilk paradan kaldığını ispatlamaz. Para bu arada tüketilmiş, daha sonra ücretlerle yeniden birikmiş olabilir. Bunun anlaşılması için tarihsel süreklilik aranır; yalnız iki uç tarihteki toplamları yan yana koymak, aradaki işlemleri açıklamadan kesin sonuca götürmez.
Maaş, miras ve bağış aynı hesapta
Türk Medeni Kanunu’nun 219. maddesi, mal rejimi sürerken çalışma karşılığı elde edilen kazanımları edinilmiş mal kapsamında değerlendirir. Harcanmayıp banka hesabında kalan ücret birikimi bu çerçevede incelenir. Aylık ücretin eşlerden yalnız birinin çalışmasıyla kazanılması, katılma düzenini devre dışı bırakmaz. Ancak tasfiyede ele alınan, evlilik boyunca hesaptan geçmiş bütün maaşların toplamı değil, mevcut malvarlığına ve gerektiğinde eklenecek değerlere yansıyan kısımdır.
Miras yoluyla kazanılan para ile karşılıksız bağışlar, 220. maddedeki kişisel mal düzenlemesi bakımından araştırılır. Miras paylaşım belgesi, satış kaydı ve banka aktarımı arasında tutarlı bağ kurulması önem taşır. Bir yakından gelen havalenin açıklamasında yalnız “gönderim” yazması, işlemin bağış, borç veya borç iadesi olduğuna kesin cevap vermez. Para gönderenin kimliği kadar, gönderimin dayandığı ilişki ve tutarın sonraki kullanımı da anlaşılmalıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2025/9222 sayılı kararında, miras kalan taşınmazın satışından geldiği ileri sürülen para bakımından tapu geçmişiyle banka hareketlerinin araştırılması istenmiştir. Uyuşmazlık taşınmaz edinimine katkıyı ilgilendirse de kararın burada yararlı olan yönü kaynak ispatıdır: kişisel mal iddiası, para aktarımının bulunduğunu göstermekle tamamlanmaz; aktarılan değerin iddia edilen kişisel kaynaktan geldiği anlaşılmalıdır. Karar, her aile havalesinin miras payı sayılmasına dayanak yapılamaz.
Kanunun 222. maddesindeki edinilmiş mal karinesi, kaynak tartışmasında ispat yükünü etkiler. Kişisel kaynak ileri süren tarafın bunu destekleyen belgeleri göstermesi gerekir. “Ailem verdi” açıklamasıyla bütün hesabın kapsam dışı bırakılması istenemez. Bunun yanında diğer tarafın da hesabın varlığını, aidiyetini ve tasfiye talebiyle bağlantısını ortaya koyması beklenir. Karine, hiçbir malvarlığı tespit edilmeden varsayımsal bir banka birikimi üzerinden hüküm kurulmasını sağlamaz.
Anapara, gelir ve fiyat değişimi
Kişisel mal niteliğindeki anaparanın mal rejimi sürerken elde edilen gelirleri, kural olarak edinilmiş maldır. Evlilik öncesi birikimin vadeli hesapta faiz getirmesi buna örnek olabilir. Ancak eşlerin geçerli mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirleri konusunda farklı bir düzenleme yapıp yapmadığı kontrol edilir. TMK 221 bu konuda sözleşmeye imkan tanır. Dolayısıyla anaparayı kişisel kabul etmek, faiz veya diğer gelirlerin tamamını aynı sınıfa koymak için yeterli gerekçe oluşturmaz.
Banka ekstresindeki faiz tahakkuku, hangi döneme ait olduğunu gösteren kayıtlarla okunmalıdır. Vade başlangıcı ve bitişi, rejimin sona erdiği tarihin iki yanında kalabilir. Tahakkuk ve ödeme tarihlerinin farklı olması halinde, hakkın hangi dönemde doğduğu ayrıca incelenir. Bütün getiriyi yalnız hesaba geçtiği güne göre sınıflandırmak, rejim dönemine ait bir kazancı dışarıda bırakabileceği gibi sonraki dönemin gelirini de yanlışlıkla kapsama alabilir.
Yabancı paranın kur karşılığının yükselmesiyle banka tarafından faiz ödenmesi farklı ekonomik olaylardır. Kişisel mal olan dövizin Türk lirası karşılığındaki artış, sadece ekranda daha büyük rakam görülmesi nedeniyle ücret veya faiz geliri olarak adlandırılamaz. Döviz miktarı, anaparanın kaynağı ve ayrıca elde edilen gelir belirlenir. Değer artışıyla dönemsel gelirin birbirine karıştırılması, kişisel malın korunması ve edinilmiş kazancın paylaşımı arasında yanlış sonuçlar doğurabilir.
Fon payının fiyatındaki değişim daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir. Fonun bünyesindeki gelirler pay fiyatına yansıyabilir; ayrıca yatırım aracının piyasa değeri de değişebilir. Sermaye Piyasası Kurulunun tanıtım kaynakları, pay adedi ve pay değeri arasındaki finansal ilişkiyi açıklar. Bu teknik veri, aile hukukunda bütün fiyat farklarının aynı mal grubuna yazılacağını tek başına belirlemez. Özellikle kişisel kaynakla alınmış fonda, getirinin niteliği ve hesap dönemi gerekçeli biçimde tartışılmalıdır.
Transfer sayısı birikim sayısı değildir
Aynı para önce ücret hesabına, ardından vadeli hesaba ve oradan yatırım hesabına aktarılmış olabilir. Her hesaba girişin ayrı bir kazanım gibi toplanması, gerçek birikimi birkaç kez sayar. Transferlerin karşılıklı kayıtları eşleştirilerek aynı ekonomik değerin izlediği yol belirlenir. İşlem tutarları arasındaki küçük farklarda komisyon veya dönüşüm maliyeti bulunup bulunmadığı da kontrol edilir. Amaç bütün hesapları toplamak değil, tasfiyeye konu varlığı mükerrer hesaplamadan saptamaktır.
Örneğin mirastan gelen para ile ücret birikimi birleştirilip fon alınmışsa, fonun ediniminde kullanılan kaynaklar ayrıştırılır. Daha sonra fonun bir bölümü satılıp başka yatırım aracına geçilmişse, inceleme yeni hesaba kadar sürdürülür. Kişisel kaynak oranının hangi işlemde ve hangi verilere göre korunduğu açıklanmalıdır. Belge eksikliğini gidermek için keyfi bir oran belirlenmesi, sayısal olarak düzgün görünen fakat hukuki dayanağı zayıf bir hesap yaratır.
Karma hesabın bir kısmı harcandığında “önce kişisel para harcanmıştır” veya “önce maaş tüketilmiştir” varsayımı her olaya değişmez kural olarak uygulanamaz. Harcamanın amacı, talimatlar, aktarım sırası ve kalan varlığın oluşumu görülebiliyorsa bunlar esas alınır. Belirlenemeyen noktalar raporda saklanmamalıdır. Teknik uzmanın açıklayamadığı kaynak belirsizliğine hangi ispat kuralının uygulanacağı, mahkemenin hukuki değerlendirmesidir; bilgisayar tablosu bu tercihi kendiliğinden yapmaz.
Örnek bir kaynak karşılaştırması
Aynı tarihte biri miras satışından, diğeri birikmiş ücretlerden gelen iki tutarla yatırım alındığını düşünelim. İşlem kayıtları her iki kaynağı ve alım bedelini doğruluyorsa, yatırımı yalnız hesabın adına bakarak sınıflandırmak yerine bu katkı bileşimi üzerinden incelemek mümkündür. Fakat miras bedeli aylar önce başka bir borç için harcanmışsa, sonraki yatırıma otomatik olarak taşınamaz. İki ihtimali ayıran, mirasın geçmişte varlığı değil, tasfiye edilen yatırıma ulaşan ekonomik bağlantıdır.
Yatırım hesabında doğru varlığı değerlemek
Hisse senedi, fon payı veya tahvil bakımından yalnız banka uygulamasındaki toplam portföy ekranı yeterli açıklama sağlamayabilir. Aracın kimliği, adedi, edinim tarihi ve ilgili dönemdeki işlemleri belirlenir. Emir verilmiş fakat henüz gerçekleşmemiş bir alım ile tamamlanmış işlem arasında fark vardır. Takas veya valör tarihleri nedeniyle nakit ve menkul kıymet geçici olarak farklı ekranlarda görünebilir. Aynı alımın hem bekleyen nakit hem tamamlanmış yatırım olarak hesaba alınması önlenmelidir.
Portföydeki fiyat kaybı da doğru döneme bağlanmalıdır. Rejim sona erdiğinde mevcut yatırımın sonradan değerlenmesi, sona erme tarihinden sonra yeni parayla yapılan alımların hesaba katılmasını gerektirmez. Yeni alınan paylarla eski paylar aynı ürün kodu altında birleşmişse, adet hareketleri ayrılır. Güncel portföyün toplamını eski tarihli tasfiye varlığı gibi kullanmak, sonradan yatırılan kişisel kazançları veya yapılan çekişleri görünmez hale getirir.
Yabancı para hesabında kaç birim döviz bulunduğu ile bu tutarın hangi tarih ve kurla değerlendirileceği raporda ayrı gösterilmelidir. Talep edilen alacağın para birimi ve hükümde kullanılacak tutar da açıklığa kavuşmalıdır. Yalnız döviz miktarını yazıp doğrudan aynı para biriminde tahsil sonucu varsaymak, tasfiye değerlemesini eksik bırakabilir. Geçmiş kur, güncel kur ve olası faiz hesabının neden seçildiği hukuki dayanağıyla ortaya konur; en yüksek sonucu veren tarih keyfi olarak tercih edilemez.
Hesaptan çıkarılan paranın izini kaybetmemek
Fonun veya pay senedinin adı zaman içinde değişmiş, pay adedi bölünme nedeniyle artmış olabilir. Sayı artışını mutlaka yeni parayla yapılan alım gibi değerlendirmek, kaynak hesabını bozar. Eski ve yeni araç arasındaki dönüşüm kayıtları incelenerek ekonomik devamlılık belirlenir. Benzer şekilde başka bankaya taşınan yatırımın yeni müşteri numarası alması, önceki varlığı ortadan kaldırmaz. Kayıtlardaki biçim değişikliği ile malvarlığına dışarıdan yeni değer eklenmesi ayrıldığında, değerleme tarihine taşınacak yatırım miktarı daha güvenilir biçimde saptanır.
Rejimin sona erdiği tarihte hesabın boş görünmesi, bütün önceki transferlerin önemsiz olduğu sonucunu doğurmaz. TMK 229’daki eklenecek değer koşulları varsa belirli kazandırmalar veya devirler tasfiye hesabında dikkate alınabilir. Kanun, sona ermeden önceki bir yıl içindeki rızasız karşılıksız kazandırmalar bakımından olağan hediyeleri ayırır; katılma alacağını azaltma amacı taşıyan devirler için de özel düzenleme içerir. Her para çıkışı bu koşullara uymayacağından, işlemin amacı ve karşılığı araştırılır.
Gerçek bir borcun ödenmesi, aile giderinin karşılanması, diğer eşe ait paranın iadesi ve yakın bir kişiye karşılıksız aktarım farklı işlemlerdir. Karşı tarafın yalnız “borç ödedim” demesi de incelemeyi bitirmez; borcun kaynağı, tutarı ve ödeme bağlantısı gösterilebilir. Diğer yandan her nakit çekimi kötü niyetli mal kaçırma olarak adlandırmak, olağan yaşam harcamalarını yok sayar. İddia, tarih ve tutarın yanında işlemin tasfiye hakkını nasıl etkilediğini anlatmalıdır.
Para başka bir malın alımına gitmişse, hem eski hesap bakiyesini hem onunla edinilen malı bütünüyle tasfiye toplamına eklemek hatalı olabilir. Örneğin hesap kapatılıp aynı bedelle araç alınmışsa, varlığın biçimi değişmiştir. Hangi malın ve hangi tarihteki durumun hesaba girdiği gösterilir. Kişisel para ile edinilmiş para arasında denkleştirme ihtiyacı doğmuşsa, bu işlem de varlık dönüşümünden ayrı bir hesap adımı olarak görünür olmalıdır.
Raporun denetlenebilir olması
Hesap üzerine bloke veya rehin konulmuş olması, bakiyenin hiç var olmadığı kabulüne götürmez. Kısıtlamanın hangi borcu güvence altına aldığı, borcun miktarı ve tasfiye edilen değerle bağlantısı görülür. Sadece kullanılabilir bakiye ekranına bakıldığında, blokeli fakat ekonomik değer taşıyan bölüm tamamen atlanabilir. Toplam bakiye esas alındığında ise ilgili borç ikinci kez indirilmeyecek biçimde gösterilmelidir. Bankanın teknik ekranındaki kullanılabilir tutar ile mal rejiminin artık değer hesabı, aynı soruya cevap vermediğinden bu ayrım raporda korunur.
Bilirkişi raporunda her hesap için kaynak, dönem, bakiye ve sınıflandırma dayanağı izlenebilmelidir. Tablonun sonunda tek rakam verilmesi, kişisel para savunmasının nasıl karşılandığını açıklamaz. Özellikle eksik ekstre dönemleri, aynı tutarın tekrarlanması, vade getirisi ve döviz dönüşümleri kontrol edilir. Finansal hesaplama için uzmanlık gerekse de hangi malın edinilmiş sayılacağına ilişkin hukuki karar mahkemeye aittir. Raporda teknik sonuçla hukuki varsayım birbirinden anlaşılabilir biçimde ayrılır.
Hesaba ilişkin gerçek bir borç bulunuyorsa borcun hangi mal kesimiyle ilgili olduğu belirlenir. Başka hesaptaki bir kredinin sırf aynı kişiye ait olduğu gerekçesiyle bütün yatırım değerinden indirilmesi doğru bir ilişki kurmayabilir. Kesinleşmiş maliyetle gelecekte gerçekleşmesi ihtimal dahilindeki gider de farklıdır. Henüz oluşmamış bir satış vergisi veya masrafının indirilmesi isteniyorsa, bunun değerlemeye neden dahil edilmesi gerektiği ayrıca gerekçelendirilmelidir; varsayımsal kesintilerle bakiye azaltılamaz.
Son tutar, banka birikiminin brüt yarısından ibaret olmayabilir. Kişisel kaynaklar, ilgili borçlar, denkleştirme ve eklenecek değerler hesaba etki eder. Tasfiyenin bütünündeki karşılıklı alacak ilişkisi için katılma alacağının hesabı ve talep sınırları ayrıca önem taşır. Banka varlığının hesabı, aynı malın diğer tasfiye kalemleri içinde tekrar sayılmadığı kontrol edilerek bu bütünle ilişkilendirilir.
Rapor itirazı hazırlanırken hatanın hangi satırda bulunduğu gösterilebilir: miras aktarımı ücret sayılmış, aynı transfer iki kez eklenmiş veya sona erme tarihinden sonraki alım eski portföye dahil edilmiş olabilir. İlgili belge ve alternatif hesap birlikte sunulduğunda, düzeltmenin alacak tutarına etkisi görülebilir. Yalnız son rakamın düşük veya yüksek olduğunu söylemek yerine hesap adımını tartışmak, mahkemenin eksik incelemeyi tamamlamasını ve tarafların aynı mali veri üzerinde konuşmasını kolaylaştırır.
Kaynaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 218–232 ve 235–239. maddeler; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.10.2025, 2024/6548 E., 2025/9222 K.; Sermaye Piyasası Kurulu, Menkul Kıymet Yatırım Fonları Tanıtım Rehberi.
Hukuki Uyarı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçeriğin somut bir uyuşmazlığa uygulanması, olayın özellikleri ile güncel mevzuat ve yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Yazı, kişiye özel hukuki görüş veya hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Av. Gizem ARAL
www.gizemaral.av.tr/