Boşanma dosyasına sunulan bir WhatsApp mesajı veya SMS için iki ayrı soru sorulur. Yazışma ileri sürülen olayı açıklamaya elverişli midir ve bu yazışmaya hukuka uygun biçimde mi ulaşılmıştır? İçeriğin gerçekten önemli olması, elde edilme yöntemindeki hukuka aykırılığı gidermez. Aynı mesajın farklı kişiler tarafından farklı yollarla ele geçirilmesi, delil bakımından farklı sonuçlar doğurabilir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu elektronik verileri belge kapsamında kabul eder. Bununla birlikte belge sayılmak, her elektronik kaydın kullanılabileceği veya tek başına iddiayı ispatlayacağı anlamına gelmez. Kanunun 189. maddesi hukuka aykırı elde edilen delillerin bir vakıanın ispatında dikkate alınmasını yasaklar. Boşanma yargılamasında haberleşmenin gizliliği, özel hayat ve ispat hakkı birlikte gözetilmelidir.
Yazışmanın Muhatabı Olan Eşin Konumu
Bir eşin doğrudan kendisine gönderilmiş mesajı kendi cihazından sunması ile diğer eşin üçüncü kişiyle özel yazışmalarını ele geçirmesi farklıdır. İlkinde kişi zaten haberleşmenin tarafıdır. İletinin kendisine ulaşması, içeriği bilmesini sağlayan meşru bir başlangıç oluşturur. Yine de mahkemeye sunmanın kapsamı ve hangi hakkın korunması amacıyla yapıldığı ayrıca önem taşır.
Kendisine yöneltilen tehdit, hakaret, birlikte yaşamayı reddetme veya bir olayı açıklayan mesaj, ilgili iddianın ispatı için dosyaya sunulabilir. Talep sahibi, mesajın hangi tarihli olaya ilişkin olduğunu ve bu olayın boşanma talebiyle bağlantısını açıklamalıdır. Yüzlerce sayfalık konuşmanın açıklamasız eklenmesi, somutlaştırma yükünü karşılayan düzenli bir delil sunumu değildir.
Haberleşmenin tarafı olmak, yazışmanın tamamını her amaçla açıklama yetkisi vermez. Dava konusu olayla ilgisi bulunmayan sağlık, finans veya üçüncü kişilerin özel yaşamına ait ayrıntıların yayımlanması ayrıca değerlendirilir. Mahkemeye hak aramak için sunma ile sosyal medyada paylaşma aynı amaç ve kapsamı taşımaz. Yargılama ihtiyacı dışındaki yayma davranışı, delil sunumundan bağımsız sorumluluk doğurabilir.
Karşı tarafın gönderdiği mesajı daha sonra silmiş olması, muhatabın daha önce hukuka uygun olarak aldığı içeriğin mutlaka yok sayılmasını gerektirmez. İnceleme, kaydın ne zaman ve nasıl edinildiğine yönelir. Buna karşılık yalnız silindiği ileri sürülen içeriğin varlığını iddia etmek yeterli değildir. Sunulan kayıtla ilgili itirazların değerlendirilmesine imkan verilmelidir.
Ortak Cihaz ve Paylaşılan Şifre
Telefonun veya bilgisayarın ortak kullanılması, bütün hesapların ve tüm yazışmaların ortak olduğu sonucunu doğurmaz. Cihazı kullanma izninin kapsamı ile kişisel mesaj hesabına erişim yetkisi ayrı incelenir. Daha önce belirli bir işlem için verilen şifre, süresiz ve sınırsız biçimde özel iletişimi inceleme izni olarak kabul edilemez.
Açık bırakılmış ekranın görülmesi ile geçmiş konuşmaların sistemli biçimde araştırılıp kopyalanması arasında da fark bulunabilir. Uyuşmazlıkta erişimin tesadüfi mi, yetkili mi veya kapsamı aşan bir müdahale mi olduğu somut olay üzerinden belirlenir. Ekranın açık olması gerekçe gösterilerek bütün iletişim arşivinin kullanılabilir olduğu söylenmemelidir.
Eşlerin birbirinden gizli özel hayat alanı bulunmadığı biçimindeki yaklaşım hukuki korumayı ortadan kaldırır. Evlilik, haberleşme ve kişisel veriler üzerindeki anayasal güvenceleri sona erdirmez. Bu nedenle mesajın uyuşmazlığı aydınlatması, ona erişim biçimindeki ihlali ortadan kaldırmaz. Telefonun diğer eşe ait olması, veri toplamanın kapsamı ve haberleşmeye katılan üçüncü kişilerin hakları ayrı bir denetim gerektirir.
Üçüncü Kişinin Gönderdiği Mesajın Kaynağı
Bir arkadaşın veya aile üyesinin ilettiği ekran görüntüsü, yalnız gönderilmiş olması nedeniyle hukuka uygun delile dönüşmez. Önce üçüncü kişinin o konuşmanın tarafı olup olmadığı ve kaydı nasıl edindiği araştırılır. Konuşmaya katılan kişinin kendi yazışmasını paylaşması ile başkasının hesabından alınmış veriyi aktarması aynı hukuki temele dayanmaz.
Üçüncü kişi yazışmanın tarafıysa dahi açıklamanın amacı ve kapsamı önemlidir. Kendi hakkının korunması için sunduğu kayıt ile başka kişilerin özel hayatını gereksiz biçimde ifşa eden paylaşım farklı değerlendirilir. Kaydın aile uyuşmazlığında kullanılacak olması, paylaşan kişiye bütün gizlilik yükümlülüklerinden bağımsız bir alan yaratmaz.
Kaynağı bilinmeyen bir görüntünün taraflardan birine ulaşması, elde edilme yolundaki belirsizliği gidermez. Kim tarafından alındığı, konuşmanın hangi bağlamda gerçekleştiği ve sunan kişiye nasıl ulaştığı açıklanmalıdır. Bu bilgiler, hem hukuka uygunluk hem de belgenin ispat gücü için gereklidir. İçeriğin çarpıcı olması kaynak araştırmasının atlanmasına gerekçe yapılamaz.
İletilen mesajın aslını bilen kişinin tanık olarak dinlenmesi bazı vakıaların açıklığa kavuşmasına yardımcı olabilir. Fakat tanık, kendisinin de yalnız başkasından duyduğu bir anlatımı doğrudan görmüş gibi aktaramaz. Yazışmayı bizzat yapan veya alan kişi ile sonradan ekran görüntüsünü gören kişinin bilgisi farklı kapsamdadır. Dilekçede bu ayrım korunmalıdır.
Grup Konuşmaları
WhatsApp grubuna katılmış bir eş, grupta kendisine de ulaşan iletişimin tarafıdır. Ancak grubun genişliği veya katılımcı sayısı, içeriği herkes için aleni hale getirmez. Gruba katılma koşulları, konuşmanın niteliği ve kayıtların dava konusu olayla bağlantısı dikkate alınır. Kapalı aile grubundaki iletişim, açık bir internet yayınıyla aynı sayılmaz.
Grup yazışmasında sözün kime ait olduğu ve kime yöneldiği açıkça gösterilmelidir. Bir katılımcının ifadesini diğer eşe mal etmek veya bir yanıta dayanak olan önceki mesajı çıkarmak, olayın yanlış anlaşılmasına yol açabilir. Dosyaya yalnız gerekli bölüm alınırken konuşmanın anlamını değiştirmeyecek bağlamın korunması gerekir.
Hukuka Uygunluk ile İçeriğin İspat Gücü Ayrılır
HMK 199 bakımından elektronik kaydın belge olması, onun kesin delil sayıldığı anlamına gelmez. Hakim, kanuni sınırlar içinde içeriği diğer delillerle birlikte değerlendirir. Mesajın taraflara aidiyeti, konuşmanın bağlamı ve ileri sürülen olayla ilişkisi tartışılabilir. Kaydın hukuka uygun elde edilmesi bu tartışmaların tamamını önceden sonuçlandırmaz.
Bir mesajda kullanılan söz, yazan kişinin her zaman o sözün düz anlamını kabul ettiği şeklinde okunamaz. Alıntı, ironi, karşı tarafa yöneltilmiş soru veya daha önceki iddiaya cevap bulunabilir. İnceleme yalnız seçilmiş bir cümle üzerinden yapıldığında konuşmanın amacı kaybolabilir. Bu nedenle önceki ve sonraki ilgili mesajlar, ileri sürülen anlamı denetlemeye yeterli ölçüde korunmalıdır.
Boşanma yargılamasında eşin yazışmada bir olayı kabul etmesi önem taşıyabilir, fakat hakimi her koşulda bağlayan bir sonuç yaratmaz. TMK 184, bu yargılamada tarafların ikrarının bağlayıcılığına özel sınır koyar. Mesajdaki kabul ifadesi, diğer deliller ve olayın özellikleri içinde değerlendirilir. Dava sonucunun yalnız bir özür mesajıyla kesinleştiği söylenemez.
Yazışmanın ispat ettiği olgu da doğru kurulmalıdır. Bir kişiyle iletişim kurulduğunu gösteren mesaj, her zaman zina veya belirli bir fiziksel birlikteliği kanıtlamaz. Öte yandan içeriğin özel boşanma sebebini ispatlamaya yetmemesi, evlilik yükümlülükleri bakımından tamamen ilgisiz olduğu anlamına gelmez. Hukuki nitelendirme, ispatlanan olayın sınırlarını aşmamalıdır.
Mesajın tarihi, olayın boşanma süreci içindeki yerini anlamaya yardım eder. Aynı konuşmanın önceki bir uyuşmazlığa mı, ayrılık dönemine mi yoksa dava açıldıktan sonraki olaya mı ilişkin olduğu belirlenmelidir. Delil tarihinin açıklanması, olayın hangi iddiayı desteklediğinin ve ilgili usul kuralları içinde nasıl ileri sürüleceğinin değerlendirilmesini sağlar.
İzinsiz Erişim Delil Amacıyla Haklı Hale Gelmez
Başkasının hesabına izinsiz girilmesi, gizli takip yazılımı kullanılması veya yetki dışı biçimde özel iletişimin sürekli izlenmesi, yalnız boşanma davasında kullanılacak olması nedeniyle meşru sayılmaz. Hak arama amacı hukuka uygun yöntemlerle yürütülmelidir. Aksi yaklaşım, ispat hakkını sınırsız veri toplama yetkisine dönüştürür.
Hukuka aykırı elde edilen delilin ispatta kullanılmaması ile aynı davranışın ceza veya özel hukuk sorumluluğu doğurması ayrı incelemelerdir. Bir ceza dosyasının bulunmaması, aile mahkemesinin hukuka uygunluk sorununu göz ardı etmesini gerektirmez. Aynı şekilde aile davasında sunulmuş olmak da kayıtları elde eden kişiye sorumluluktan genel bağışıklık sağlamaz.
Elde etme sürecine ilişkin itiraz, somutlaştırılarak açıklanmalıdır. İtiraz eden kişi hangi erişimin yetkisiz olduğunu, kaydın hangi hesap veya cihazdan alındığını ve bu iddiasını destekleyen olguları ortaya koyabilir. Yalnız özel hayat ifadesini kullanmak, her kayıt hakkında aynı sonuca ulaşılması için yeterli değildir. Mahkeme, kaynağı ve müdahalenin kapsamını değerlendirmelidir.
Delili sunan tarafın da edinme yolunu açıklaması gerekir. Kendi telefonuna gönderilmiş mesaj, konuşmanın diğer katılımcısının aktardığı kayıt ve kaynağı açıklanmayan görüntü aynı başlık altında toplanmamalıdır. Kaydın hukuka uygunluğuna ilişkin ciddi itirazlar karşılanmadan yalnız içeriğin doğru göründüğü gerekçesiyle hükme esas alınması, incelemeyi eksik bırakabilir.
Mahkemeye Sunumun Kapsamı ve Düzeni
Yazışmalar sunulurken her kayıt, ispatlanması istenen somut olayla ilişkilendirilmelidir. Dilekçede tarih, konuşan kişiler ve ilgili iddia gösterilerek ekin neyi açıklamak için verildiği belirtilir. Aynı olay için gereksiz yüzlerce iletiyi eklemek yerine, olayın anlaşılmasını sağlayan bütünlük korunur. Seçim yapılması, karşı tarafın lehine olan bağlamın gizlenmesini haklı kılmaz.
Mahkemenin okuyabileceği bir çıktı hazırlanması, elektronik kaydın aslının önemini ortadan kaldırmaz. İnceleme veya itiraz halinde başvurulabilecek özgün kayıt korunmalıdır. Dosyaya sunulan görünüm ile mevcut yazışmanın hangi ilişki içinde olduğu açıklanabilir olmalıdır. Teknik sahtecilik incelemesinin ayrıntıları bu yazının kapsamı dışında olsa da kaynağın korunması hukuki sunum için gereklidir.
İlgisiz kişisel verilerin dosyaya taşınması azaltılabilir. Buna rağmen bir metnin hangi bölümlerinin örtüldüğü veya çıkarıldığı anlaşılmalıdır. İçeriğin bağlamını değiştiren bir kesinti ile üçüncü kişinin konu dışı kimlik bilgisinin sınırlandırılması aynı işlem değildir. Gerekirse tam kayıt için mahkemenin belirleyeceği inceleme usulü izlenir.
Mesajların yabancı dilde olması, içeriğin doğru anlaşılmasını sağlayacak çeviri ihtiyacı doğurabilir. Çeviride kullanılan deyim, hitap veya ima esas uyuşmazlığı etkiliyorsa bu konuda açıklama yapılmalıdır. Taraflardan birinin kendi yorumunu çeviri gibi sunması, yazışmanın anlamına dair tartışmayı ortadan kaldırmaz. Mahkeme gerekli gördüğü uzman incelemesini değerlendirebilir.
Karşı Tarafın İnceleme ve İtiraz İmkanı
Yazışma dosyaya sunulduğunda karşı tarafın ilgili delilden haberdar olması ve cevap verebilmesi gerekir. Gizlilik kaygısı, delilin diğer taraftan tamamen saklanarak hükme esas alınması için genel bir gerekçe değildir. Özel hayatın korunmasına yönelik usul önlemleri ile hukuki dinlenilme hakkı birlikte gözetilir. İncelemenin kapsamını mahkeme belirler.
İtirazın yalnız mesaj bana ait değildir cümlesiyle sınırlı kalması halinde uyuşmazlığın hangi bölümde toplandığı belirsiz olabilir. Aidiyet, bağlam, eksik sunum ve elde etme yöntemi birbirinden ayrılarak açıklanabilir. Her itiraz farklı araştırma gerektirir. Birinin değerlendirilmesi, diğerlerinin de cevaplandığı anlamına gelmez.
Kayıt Tarafın Elinde Değilse
Hukuken ilgili bir belgenin karşı tarafta bulunması, onu kişinin kendi imkanlarıyla ele geçirmesini haklı kılmaz. HMK 219 ve devamındaki ibraz hükümleri çerçevesinde mahkemeden değerlendirme istenebilir. Talepte kaydın hangi olaya ilişkin olduğu, kimde bulunduğunun neden düşünüldüğü ve uyuşmazlık açısından gerekliliği açıklanmalıdır. Bütün özel iletişimin araştırılmasını isteyen belirsiz bir talep aynı kapsamda görülemez.
Mahkemenin belge sunulmasına ilişkin kararı ile tarafın diğer eşin hesabına doğrudan erişmesi farklı yetkilere dayanır. İbraz talebinde de özel hayat, üçüncü kişilerin hakları ve ispat ihtiyacı gözetilir. Belgenin mevcut olup olmadığı ve elinde bulundurduğu ileri sürülen kişinin açıklaması incelenir. Belgenin verilmemesine bağlanacak usul sonucu, kanuni koşullar gerçekleşmeden varsayılamaz.
Kaydın kaybolması veya daha sonra kullanılmasının önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi varsa, hukuki yarar koşullarıyla delil tespiti değerlendirilebilir. Tespit, boşanma talebinin haklı bulunduğu anlamına gelmez. Amaç belirli bir delilin durumunu korumaktır. Tespit kararı verilmesi de önceden hukuka aykırı elde edilmiş veriyi geriye dönük olarak hukuka uygun hale getirmez.
Talep eden kişinin delilin nerede bulunduğunu bilmesi ile o delili inceleme hakkına sahip olması karıştırılmamalıdır. Mahkemenin araştıracağı olgu ve kullanacağı yöntem, korunacak hakla orantılı kurulmalıdır. Gerekli tek bir konuşma varken farklı tarihlere ait bütün özel mesajların istenmesi, ilgisiz kişilerin iletişimini de uyuşmazlığa taşıyabilir. Bu nedenle kapsamın gerekçelendirilmesi delilin korunması kadar önemlidir.
Dosyaya kayıt getirtilmesi, içeriğe ilişkin tüm itirazları ortadan kaldırmaz. İbraz edilen mesaj yine hangi olayı gösterdiği, bağlamının tamlığı ve elde edilme süreci yönünden denetlenir. Delilin muhafazası ile hukuken kullanılabilirliği arasında kurulan bu ayrım, tarafların hem ispat imkanını hem de haberleşme güvencelerini korur.
Operatör Kayıtları Mesaj İçeriğinin Yerini Tutmaz
Telefon görüşmesi veya SMS trafiğine ilişkin kayıt ile mesajın metni farklı veridir. Belirli iki numara arasında iletişim kurulması, konuşmanın içeriğini kendiliğinden göstermez. Aynı şekilde iletişim sıklığı, olayın tüm hukuki niteliğini tek başına açıklamaz. Trafik verisi ancak hangi olguyu desteklediği doğru belirlenerek kullanılmalıdır.
WhatsApp içeriği ile telefon operatörünün sağlayabileceği kayıtlar da özdeş değildir. Mahkemeye başvurulması, geçmişteki bütün mesajların her durumda operatörden getirilebileceği garantisini vermez. İstenen kaydın hangi kurumda bulunabileceği ve hangi veriyi içerdiği bilinmeden geniş araştırma talebi kurulması, dosyaya katkı sağlamayabilir.
İletişim kayıtları başka delillerle birlikte değerlendirilirken çıkarımın sınırı gösterilmelidir. Bir numarayla çok kez görüşmek ile belirli bir sadakat ihlalini gerçekleştirmek arasında ayrıca ispatlanması gereken olgular bulunabilir. Karşı tarafın işle veya aile ilişkisiyle bağlantılı açıklaması varsa bunun da kayıtlarla karşılaştırılması gerekir.
Aynı İçeriğin Üç Farklı Elde Edilme Biçimi
Eşe doğrudan gönderilmiş bir tehdit mesajı, muhatabın kendi cihazında bulunabilir. Muhatap bu kaydı ilgili olayın ispatı için sunduğunda haberleşmeye katılımı ve edinme yolu açıklanabilir durumdadır. İçeriğin dava açısından önemi, karşı tarafa cevap imkanı verilerek incelenir. Kaydın ayrıca internet ortamında yayılması ise bu sunumdan farklı bir davranıştır.
Aynı sözün kapalı bir grupta yazıldığı ve gruba katılan üçüncü kişi tarafından iletildiği kabul edildiğinde paylaşımın hukuki dayanağı ayrıca araştırılır. Kaydı iletenin konuşmadaki konumu, açıklamanın amacı ve kapsamı belirlenir. İçeriğin muhataba doğrudan gönderildiği ilk durumdaki değerlendirme, ikinci duruma gerekçesiz biçimde taşınamaz.
İçerik özel hesaba izinsiz erişilerek elde edilmişse, sözün gerçek olması erişimin hukuka aykırılığını gidermez. Mahkemenin olayın ispatı için başka hukuka uygun kaynakları inceleyebilmesi mümkündür. Ancak izinsiz elde edilen görüntünün başka kişiden aktarılması veya farklı biçimde dosyaya sunulması, kaynağındaki sorunu ortadan kaldıran bir yöntem değildir.
Bu üç ihtimal, mesajın yalnız içeriğine bakmanın neden yetersiz kaldığını gösterir. Delil değerlendirmesi için kaynağın, katılımcıların, açıklama amacının ve dava konusu olayın birlikte belirlenmesi gerekir. Teknik sahtecilik iddiası ayrı bir inceleme alanıdır. Hesaba erişme yöntemleri ise hukuki ispat ihtiyacının çözümü olarak önerilemez.
Yazışmanın Boşanma İddiasıyla Kurduğu Bağ
Mesaj, dava dosyasındaki anlatımın yerine geçmez. Hangi davranışın evlilik yükümlülüğüne aykırı görüldüğü, ne zaman gerçekleştiği ve nasıl bir sonuç doğurduğu açıklanmalıdır. Çekişmeli boşanma davasının olay örgüsüyle ilişkilendirilmeyen kayıtlar, çok sayıda olsalar bile talebin hukuki temelini kendiliğinden oluşturmaz.
Özür, barışma çağrısı veya öfke sırasında yazılmış mesajın anlamı bağlama göre değişebilir. Tek bir cümleden bütün evlilik ilişkisi hakkında kesin sonuç çıkarmak yerine mesajın ait olduğu olay değerlendirilir. Sonraki davranışların hukuki etkisi ayrıca incelenebilir, fakat bu etki hakkında da yalnız kelime seçimine dayalı otomatik bir kural kurulamaz.
Yazışma delilinin doğru kullanımı, daha fazla özel veri toplamaktan çok ilgili kaydı hukuka uygun biçimde açıklamayı gerektirir. Kaynağı belli, bağlamı korunmuş ve somut iddiayla ilişkilendirilmiş bir sunum, mahkemenin hem ispat gücünü hem de haklara müdahaleyi denetlemesini sağlar. Bu inceleme tamamlanmadan mesajın mutlaka kabul veya mutlaka reddedileceği söylenemez.
Kaynaklar: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu.
Hukuki Uyarı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçeriğin somut bir uyuşmazlığa uygulanması, olayın özellikleri ile güncel mevzuat ve yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Yazı, kişiye özel hukuki görüş veya hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Av. Gizem ARAL
www.gizemaral.av.tr/