Vesayette Mal Satışı ve Mahkeme İzni

Vasi atanmış olmak, temsil edilen kişinin evini seçilen bir alıcıya doğrudan satma yetkisi vermez. Taşınmazın satışına neden ihtiyaç duyulduğu, hangi usulle satılacağı ve elde edilen paranın nasıl korunacağı mahkeme denetimine tabidir. Alıcının hazır olması veya aile bireylerinin satışta anlaşması, bu denetimi ortadan kaldırmaz. Vesayet altındaki kişinin malvarlığı, gelecekte mirasçı olacak yakınların ortak hesabı olarak yönetilemez.

Satış talebi değerlendirilirken malın sahibinin bugünkü ve öngörülebilir ihtiyaçları esas alınır. Bakım giderlerini karşılamak, kullanılamayan bir malın masrafını azaltmak veya daha uygun bir barınma düzenine geçmek haklı gerekçeler oluşturabilir. Her gerekçe, satılması istenen mal ve mevcut ekonomik seçeneklerle bağlantılı açıklanmalıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 444. maddesi, taşınmaz satışını vesayet altındaki kişinin menfaatinin gerekli kıldığı durumlarla sınırlar. Bu şart, yalnız fiyatın piyasa değerine yakın olup olmadığından daha geniş bir inceleme gerektirir.

Satış ihtiyacı hangi hesapla açıklanır?

Mahkemeye sunulacak değerlendirme, gelir ve giderlerin gerçek durumunu göstermelidir. Düzenli gelir, kira getirisi, bakım ödemeleri, sağlık harcamaları ve diğer kullanılabilir kaynaklar birlikte ortaya konur. İhtiyaçtan çok daha yüksek değerdeki tek taşınmazın satılması isteniyorsa, daha sınırlı bir çözümün mümkün olup olmadığı araştırılır. Bunun için her dosyada aynı mali planın hazırlanması gerekmez; işlemin büyüklüğü ve kişinin koşulları, gerekli açıklamanın ayrıntısını belirler.

Örneğin bakım giderlerinin düzenli geliri aşması, taşınmaz satışını değerlendirmeye değer hale getirebilir. Ancak ev satıldıktan sonra kişinin ayrıca kira ödemesi gerekecekse, satışın yararı bu yeni gider de hesaba katılarak ölçülür. Birkaç aylık açığı karşılamak için uzun vadeli barınma güvencesinin kaybedilmesi farklı; kullanılmayan ve yüksek bakım masrafı doğuran bir taşınmazın paraya çevrilmesi farklı sonuçlar doğurur. Mahkemenin karşılaştırması, kişinin yaşamını satıştan sonra nasıl sürdüreceğini de kapsar.

Yakınların borçlarını kapatmak veya aile içindeki mal paylaşımını kolaylaştırmak, vesayet altındaki kişinin malını satmanın bağımsız gerekçesi olamaz. Satış parasının gerçekte kimin ihtiyacına ayrılacağı açıklanmalıdır. Vasi daha önce kendi parasından masraf yaptığını ileri sürüyorsa, o masrafın varlığı ve geri istenebilirliği ayrıca değerlendirilir. İddia edilen aile alacağına dayanılarak malın düşük bedelle devredilmesi, satış izniyle giderilmiş bir sorun sayılmaz.

Kişinin görüşü mali değerlendirmeye katılır

TMK 450, görüşlerini oluşturup açıklayabilen kişinin önemli işler hakkında mümkün olduğunca dinlenmesini öngörür. Konutun onun yaşamındaki yeri, çevresiyle ilişkisi veya satılacak eşyanın özel değeri bu görüşmeden anlaşılabilir. Kişinin taşınmayı istememesi, dilekçede yalnız satışa direnç olarak gösterilmemelidir. Tercihin nedenleri ve buna uygun alternatifler değerlendirilmelidir. Aynı hüküm, kişinin işlemi uygun bulmasının vasiyi sorumluluktan kurtarmadığını da belirtir; olumlu görüş, mahkeme izninin ve yarar incelemesinin yerine geçmez.

İzin talebinin kapsamı vasilik kararından farklıdır

Vasilik kararında temsil görevinin verilmiş olmasıyla belirli taşınmazın satışına izin verilmesi ayrı aşamalardır. Talepte satılacak mal açıkça tanımlanmalı; tapudaki pay, bağımsız bölüm veya diğer kimlik bilgileri doğru aktarılmalıdır. Kişinin yalnız belirli bir paya sahip olduğu halde taşınmazın tamamının kendisine aitmiş gibi değerlendirilmesi, hem değerlemeyi hem yapılabilecek işlemi hatalı hale getirir. Mevcut rehin, haciz, kullanım hakkı veya kiracılık ilişkisi de satış planından çıkarılamaz.

TMK 462 uyarınca taşınmazların alınması, satılması, rehnedilmesi ve bunlar üzerinde başka ayni haklar kurulması vesayet makamının iznini gerektirir. Vesayet dosyasındaki sulh hukuk mahkemesi bu makamın görevini yürütür. Bunun yanında kanun belirli işlemler için asliye hukuk mahkemesinin denetimini de öngörür. Başvurunun doğru makama yapılması, işleme yalnız satış adı verilmesine değil, gerçekte hangi hak ve yükümlülüklerin kurulacağına bağlıdır.

Satış bedeliyle başka ev satın alınması düşünülüyorsa iki işlem birlikte açıklanmalıdır. İlk malın satışına verilen izin, yeni taşınmazın satın alınması için kendiliğinden yetki oluşturmaz. Yeni evin bedeli, fiziksel durumu, ihtiyaçlara uygunluğu ve ek masrafları incelenir. Satış ile alım arasındaki dönemde kişinin nerede yaşayacağı da somut planın parçasıdır. Mahkemenin değerlendireceği yarar, yalnız yeni evin daha ucuz olmasına indirgenemez.

Malın başka kişilerle ortak olması, vesayet altındaki kişinin payını onların oybirliğiyle yönetebilecekleri anlamına gelmez. Bütün ortakların satış istemesi, temsil edilen kişinin yararını ayrıca değerlendirme zorunluluğunu kaldırmaz. Mirasın paylaşılması veya miras payının devri sözleşmesi öneriliyorsa TMK 462’de bu işlemler için öngörülen izin de göz önünde tutulur. Ortaklığın giderilmesi davasında yapılan satış ise kendi yargılama ve satış düzenine sahiptir; vesayet satışına ilişkin her aşama o sürece aynen aktarılmamalıdır. Vasi, içinde bulunduğu işlemin hukuki türünü doğru açıklamalıdır.

Mahkemeden sadece malı satmaya izin verilmesi istenip dosyada bedelin tamamının başka bir kişiye ödeneceği saklı bırakılırsa, karar gerçek ekonomik işleme dayanmamış olur. Satışın yanına eklenen mahsup, bakım taahhüdü veya borç üstlenme şartı izin incelemesine sunulmalıdır. Özellikle ölünceye kadar bakma sözleşmesi veya önemli sermayeyle şirket ortaklığı gibi işlemlerde TMK 463’ün ek izin düzeni devreye girebilir. Bu nedenle tek dilekçe içinde birden fazla işlem önerilebilir; fakat bunların hukuki etkileri tek bir satış izni altında görünmez kılınamaz.

Açık artırma ve pazarlık farklı kararlara dayanır

Taşınmaz satışında açık artırma yöntemi esas alınır. 7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli yayımıyla TMK 444’ün ikinci fıkrasını değiştirerek satışın UYAP ile bütünleşik elektronik satış portalında yapılmasını düzenlemiştir. Bu değişiklik yayımından üç ay sonra, 31 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girer. İhalenin tamamlanması yine vesayet makamının onamasına bağlıdır. Satış izni, vasinin serbestçe alıcı seçip mahkemenin satış düzeni dışında tapu devri yapmasına yetmez.

Geçişte açık artırmanın ilan tarihi önem taşır. 7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi, değişiklik yürürlüğe girmeden önce ilan edilmiş artırmalarda önceki hükümleri korur. Bu dosyalarda eski TMK 444 düzenindeki görevlendirilen kişi ve vasinin hazır bulunmasına ilişkin yöntem esas alınır. Satış izninin veya dosyanın açıldığı tarihin eski olması, henüz ilanı yapılmamış her artırmanın eski yöntemle yürütüleceğini göstermez. İlan kaydıyla yürürlük tarihi karşılaştırılmalıdır.

Pazarlıkla satış, denetim makamının verebileceği istisnai bir karara dayanır. Taşınmazın özel durumu, niteliği veya değerinin azlığı bu yöntemin değerlendirilmesini sağlayabilir. Talepte yalnız alıcının acele ettiği ya da akraba olduğu söylenmesi yeterli bir yarar açıklaması oluşturmaz. Neden açık artırmanın yerine pazarlık önerildiği ve bu yöntemin mal sahibini nasıl koruyacağı gösterilmelidir. Satışın yapılmasına izin veren makamla taşınmazın pazarlıkla satılmasına karar veren makamın görevleri birbirine karıştırılmamalıdır.

İlgili Tüzüğün 25–27. maddeleri, pazarlığı da yargısal gözetim altında yürütülen bir süreç olarak düzenler. Pazarlık usulüne karar verilmesi, vasinin seçtiği tek alıcıyla denetimsiz anlaşma yapmasına izin vermez. Tüzük, en az üç isteklinin davet edilmesini ve teklifler üzerinden satışın yürütülmesini öngörür. İhale sonucunun onanması, bedelin yatırılması ve tescil için mahkemece yapılacak bildirim, bu yöntemde de önemini korur. Satış ilanının gerekip gerekmediği ve biçimi ise hakim tarafından belirlenir.

Açık artırmada en yüksek teklifin verilmesi de onama incelemesini önemsiz hale getirmez. TMK 444, onama kararının ihale gününden başlayan on gün içinde verilmesini düzenler. Dosyada bedelin oluşumu ve satış şartlarına uyulup uyulmadığı değerlendirilir. Bu süre, alıcının dilediği zaman tapuya gidip tescil isteyebileceği bir bekleme süresi olarak yorumlanamaz. İhalenin hukuki tamamlanması ile ödeme ve tescilin gerçekleştirilmesi, kendi gereklilikleri bulunan işlemlerdir.

Değerleme yalnız metrekare fiyatından ibaret değildir

Satılacak taşınmazın gerçek durumu değerleme raporuna yansıtılmalıdır. Konumu, büyüklüğü, kullanım biçimi, yapı durumu ve tapudaki yükler fiyatı etkiler. Paylı taşınmazda payın satılması ile bütün taşınmazın satılması aynı ekonomik sonucu vermeyebilir. Raporda karşılaştırılan örneklerin neden uygun olduğu açıklanmalıdır. Çok eski veya taşınmazın mevcut durumunu yansıtmayan bir raporun kullanılması, izin kararındaki yarar değerlendirmesini zayıflatabilir.

Değerleme ile satış arasında önemli zaman geçmişse veya taşınmazın durumunda değişiklik olmuşsa, önceki bedelin güncelliği yeniden ele alınmalıdır. Bir imar değişikliği, hasar veya yeni kullanım imkanı satış değerini etkileyebilir. Alıcının sunduğu fiyatı doğrulamak amacıyla yalnız onun seçtiği emsallere dayanılması bağımsız incelemeyi daraltır. Mahkeme, raporun dayanaklarını ve itirazları değerlendirerek işlemin mal sahibinin yararına olup olmadığı konusunda karar vermelidir.

Net gelir de önemlidir. Satış bedelinin bir bölümü mevcut borçların veya satışla bağlantılı giderlerin karşılanmasına ayrılacaksa, kişinin elinde kalacak tutar gösterilmelidir. İlanda veya teklif yazısında yüksek görünen brüt bedel, ihtiyaçları karşılamaya yetmeyebilir. Buna karşılık her masraf iddiasının belgesiz kabul edilmesi, satıştan elde edilecek değeri azaltır. Öngörülen kesintilerin dayanağı ve kimin yükümlülüğünde olduğu araştırılmalıdır.

Alıcı vasi veya onunla bağlantılı bir kişi olduğunda

Vasi malı kendisi satın almak istiyorsa, temsil edilen kişinin satıcı olarak yararıyla kendi alıcı yararı karşı karşıya gelir. TMK 426, böyle bir menfaat çatışmasında temsil kayyımı atanmasına imkan verir. Ayrıca TMK 463, vesayet altındaki kişiyle vasi arasında sözleşme yapılmasını iki makamın iznine bağlar. Kayyım atanması, bu izinleri gereksiz kılmaz. İzin alınması da çatışmalı işlemde bağımsız temsil ihtiyacını tek başına gidermez.

Alıcının vasinin yakını olması halinde çatışma, ilişkinin somut özellikleri üzerinden araştırılır. Yakınlık bulunması her işlem için aynı sonuca götürmez; fakat bedelin kimin tarafından ödendiği, alıcının kimin hesabına hareket ettiği ve vasinin kişisel kazancı açıklığa kavuşturulmalıdır. Görünürde bir yakına yapılan satışın gerçekte vasi yararına olması, yalnız tapudaki alıcı adıyla değerlendirilemez. Tekliflerin karşılaştırılması ve ödemenin izlenebilir olması bu nedenle önem taşır.

Vasinin tarafsızlığına duyulan itiraz, her zaman bütün vesayet görevinin sona erdirilmesini gerektirmez. Belirli işlem için bağımsız temsil sağlanmasıyla genel temsilcinin değiştirilmesi farklı taleplerdir. Buna karşılık kişinin malını kendi yararına kullanma veya mahkemeden bilgi saklama gibi davranışlar, görevin sürdürülmesini de tartışmalı hale getirebilir. Vasi seçimine ve görevin yürütülmesine yönelik itirazlar, satış işleminin incelenmesinden ayrı kapsamda değerlendirilir.

Taşınırlar ve borçlandırıcı işlemlerde sınırlar

Bir otomobilin satılmasıyla evin satılması için gereken yöntemler bütünüyle aynı değildir. TMK 440, taşınırlar yönünden de kişinin menfaatini esas alır; özel koşullarda pazarlıkla satışa vesayet makamı karar verebilir. 7589 sayılı Kanun’un 440. maddeye eklediği elektronik satış düzeni de 31 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girer; daha önce ilan edilmiş artırmalar için aynı geçiş istisnası korunur. Taşınmazda pazarlık kararını denetim makamının vermesine ilişkin ayrım burada korunmalıdır. Kişinin veya ailesinin özel değer verdiği eşya ise zorunluluk olmadıkça satılamaz. Eşyanın düşük piyasa değeri, onun kişisel değerini ortadan kaldırmaz.

Günlük ihtiyaçların karşılanmasıyla olağan yönetimi aşan tasarruf da ayırt edilmelidir. TMK 462, olağan yönetim dışındaki taşınır ve diğer değerlerin satışı için izin arar. Kanun ayrıca ödünç alma veya verme, kambiyo taahhüdü ve belirli kira sözleşmeleri gibi işlemleri de izin denetimine bağlamıştır. Bir işlem satış olarak görünmese bile uzun süreli mali yük yaratabilir. Bu yüzden vasinin yalnız malın mülkiyetinin el değiştirip değiştirmediğine bakması yeterli değildir.

Kiraya verme seçeneğinde sürenin önemi vardır. TMK 462, ürün kirasında bir yıl veya daha uzun, taşınmaz kirasında üç yıl veya daha uzun süreli sözleşmeler için izin arar. Bu sürelerin altındaki her sözleşmenin koşulsuz ve denetim dışında olduğu sonucu çıkarılmamalıdır; özen borcu, kişinin yararı ve diğer ilgili hükümler yine geçerlidir. Örneğin düşük kira bedeliyle uzun süreli kullanım sağlanması, taşınmazın bakım giderlerinin mal sahibine bırakılmasıyla birleştiğinde beklenen geliri azaltabilir. Satışa alternatif sunuluyorsa kira sözleşmesinin gerçek getirisi hesaplanmalıdır.

Kişi adına kredi kullanılması düşünülüyorsa, borcun amacı kadar geri ödeme kapasitesi ve teminatı da açıklanmalıdır. Aynı borç için taşınmazın rehnedilmesi öneriliyorsa, borçlanma ve rehin işlemlerinin izin gereklilikleri birlikte incelenir. Faiz, taksit ve olası takip riski mal sahibinin gelecekteki gelirleri üzerinde etki yaratacaktır. Satıştan kaçınmak adına ağır bir borç yükünün kabul edilmesi, her zaman daha koruyucu bir seçenek sayılmaz.

Kanunda tamamen yasaklanan işlemler ise izinle yapılabilir işlemlerden ayrılır. TMK 449, vesayet altındaki kişi adına kefil olmayı, vakıf kurmayı ve önemli bağışlarda bulunmayı yasaklar. Mahkemeye izin başvurusu yapılması bu yasağı aşmanın yolu değildir. Düşük bedelli satış görünümü altında önemli bağış yapılması şüphesi varsa işlemin gerçek ekonomik içeriği araştırılır. Alıcıyla yakınlık veya geçmişte gösterilmiş aile desteği, kanundaki korumanın dışına çıkmaya yeterli gerekçe oluşturmaz.

İzinsiz işlem ve satış parasının korunması

Vasinin gerekli izni almadan sözleşme imzalaması, karşı taraf bakımından ciddi bir belirsizlik doğurur. TMK 465, bu işlemi vesayet altındaki kişinin vasi izni olmadan yaptığı işleme bağlanan hükümlere tabi tutar. İzin eksikliği ile işlemin kanunen yasak olması farklıdır. İlk durumda gerekli onamanın sağlanıp sağlanamayacağı ve tarafların bağlılığı incelenirken, yasak işlemin sıradan bir onamayla geçerli hale geleceği düşünülemez. Ayrıca resmi şekil gibi başka geçerlilik koşulları da korunur.

Alıcının kapora vermesi, mahkemenin satışa izin vereceğine dair güvence oluşturmaz. Vasi tarafından daha önce imzalanmış bir belge, izin makamının kararını bağlayacak şekilde sunulamaz. İşlemin onanmaması halinde yapılan ödemelerin geri verilmesi ve tarafların sorumluluğu ayrıca değerlendirilecektir. Özellikle mal henüz devredilmeden taşınmazı kullanmaya başlamak veya üzerinde masraf yapmak, sonradan ayrı uyuşmazlıklar yaratabilir. Satış tamamlanıncaya kadar kimin hangi hakka sahip olduğu yazılı belgelerle açık tutulmalıdır.

Satış tamamlandığında bedel, vesayet altındaki kişinin malvarlığına aittir. Vasinin kişisel hesabıyla karıştırılmamalı; mahkemenin belirlediği hesap ve ödeme düzenine uyulmalıdır. TMK 441 ve ilgili Tüzük, kişinin ihtiyacı için kullanılmayan paranın güvenli biçimde değerlendirilmesine yönelik hükümler içerir. Vasi, satıştan elde edilen tutarı aile bireyleri arasında dağıtamaz veya kendi yatırım tercihine göre sınırsız biçimde kullanamaz. Paranın belirli bir ihtiyaç için harcanması da vesayet dosyasındaki talimatlarla uyumlu olmalıdır.

Yönetim hesapları, satışın yalnız tapuda tamamlanmasını değil, bedelin alındığını ve nasıl kullanıldığını da görünür kılar. TMK 454 uyarınca hesaplar mahkemenin belirlediği tarihlerde ve her halde yılda bir kez incelemeye sunulur. Tahsilat belgesi, banka hareketi ve onaylanan harcama arasında bağlantı kurulmalıdır. Satış izninin varlığı, sonradan yapılan her harcamayı peşinen hukuka uygun hale getirmez; vasinin özen borcu para yönetimi boyunca devam eder.

Satışın bir otomobil alımını finanse etmesi isteniyorsa, araç ihtiyacıyla aracın kimin adına alınacağı birlikte açıklanmalıdır. Kişiye ulaşım desteği verileceği söylenerek onun parasının başka birinin mülkiyetine geçirilmesi, temsil edilen kişinin hakkını zayıflatabilir. Kullanım planı, bakım masrafları ve işlem sonrasında malvarlığında neyin bulunacağı izlenebilir olmalıdır. Buradaki denetim günlük aile yardımlarını hesaplaştırmak için değil, korunması gereken kaynağın başka kişilerin servetine dönüşmesini önlemek için yapılır. Harcamanın kişiyle bağlantısının belgelenmesi bu amaca hizmet eder.

Vasinin görev süresi veya görevlendirilme durumu satış tamamlanmadan değişmişse, işlemde kimin temsil yetkisine sahip olduğu yeniden açıklığa kavuşturulur. Eski vasi adına düzenlenmiş evrakla işlem yürütülmesi, yeni görevlinin sorumluluğunu ve hesap teslimini belirsizleştirebilir. Önceki izin kararının kapsamı ile temsilci değişikliği dosya üzerinden değerlendirilmelidir. Mal sahibiyle ilgili önemli bir değişiklik, örneğin vesayetin kaldırılması, artık işlemin hangi temsil düzeni içinde tamamlanacağına etki eder. Mahkeme izni, temsil yetkisindeki her sonraki değişikliği etkisiz bırakan genel bir belge değildir.

Satış kararına ve vasinin davranışına itiraz

Vasinin mal sahibinin yararını gözetmediği iddiası, vesayet makamına taşınabilir. TMK 461, ayırt etme gücüne sahip vesayet altındaki kişiye ve ilgililere şikayet imkanı tanır. Vesayet makamı kararlarına karşı denetim makamına itiraz süresi ise tebliğden başlayan on gündür. Ancak satışla bağlantılı her işlem için aynı başvuru yolunun bulunduğu varsayılmamalıdır. İtiraz edilen kararın kim tarafından, hangi sıfatla ve hangi işlem hakkında verildiği belirlenmelidir.

İtirazda yalnız bedelin az bulunduğunu söylemek yerine eksik veya yanlış değerlendirilen unsur gösterilmelidir. Yeni bir emsal, taşınmazdaki yükün yanlış hesaplanması, daha az kayıp doğuran seçeneğin araştırılmaması veya çıkar çatışması, farklı incelemeler gerektirir. Satışın ilerlediği aşama da mahkemeye bildirilmelidir. Vesayet makamının koruma yetkisi ile tamamlanmış bir işlemin başka kişiler üzerindeki sonuçları aynı dosya sorunu olarak kabul edilemez. Doğmuş zarar varsa, vasinin kusuru ve zararla bağlantısı üzerinden ayrıca sorumluluk değerlendirmesi yapılabilir.

Kaynaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 397, 426, 440–444, 448–454 ve 461–467. maddelerin ilgili hükümleri; Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük, 24–28. maddeler; Bakanlık rehberindeki mevzuat eki; Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü, Tüzük mevzuat listesi; 7589 sayılı Kanun, 11–12, geçici 1/5 ve 26. maddeler; vesayette elektronik satış ve yürürlük.

Hukuki Uyarı

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İçeriğin somut bir uyuşmazlığa uygulanması, olayın özellikleri ile güncel mevzuat ve yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Yazı, kişiye özel hukuki görüş veya hukuki danışmanlık yerine geçmez.